Tijdens een coschap acute psychiatrie op een gesloten opnameafdeling ging er een wereld open voor psychiater Roelien Pol. Tegenwoordig is zij helemaal op haar plek als behandelaar in het Penitentiair Psychiatrisch Centrum (PPC) Zwolle. ‘Soms kun je echt veel verschil maken.’
Beeld: © Nifp / Nifp
Waarom heb je gekozen voor het werk in een PPC?
‘Dat ik tijdens dat coschap ernstig ontregelde leeftijdsgenoten zag die door een psychose een compleet andere beleving van de wereld hadden, vond ik indrukwekkend. Ik heb nog even getwijfeld over gynaecologie, maar merkte tijdens een stage dat ik psychiatrische patiënten op de Psychiatrie- Obstetrie- Pediatrie (POP)-poli het meest interessant vond. Tijdens mijn opleiding tot psychiater kwam ik een keer in het PPC voor een zorgmachtigingsbeoordeling. De setting intrigeerde me meteen. Ik ben gaan kijken of ik er een stage kon volgen als aios. Sinds vorig jaar werk ik hier.’
Wat spreekt je zo aan?
‘Met name de ernstige psychiatrische aandoeningen en de mate waarin sommige patiënten acuut ontregeld binnenkomen. De meesten hebben een uitgebreide voorgeschiedenis met ernstige ontregelingen, hoewel er ook mensen zijn met een blanco voorgeschiedenis. Veel patiënten hebben een psychotische stoornis, vaak in combinatie met verslaving, een licht verstandelijke beperking, een persoonlijkheidsstoornis en/of uitgebreide sociaal-maatschappelijke problemen. Ik vind het uitdagend om daarmee aan de slag te gaan. Je weet bij het PPC nooit hoe je dag er precies uitziet.’
Beeld: © Nifp / Nifp
Zijn de zorgbehoeften in Zwolle anders dan in andere PPC?
‘Wat Zwolle bijzonder maakt, is dat we het grootste PPC zijn voor vrouwen. Ik werk op zowel een mannen- als een vrouwenafdeling. Op een vrouwenafdeling is de onderlinge dynamiek vaak ingewikkelder dan bij mannen. Mannen lossen spanningen soms op met een fysiek conflict, waarna de lucht meestal geklaard is. Bij vrouwen spelen conflicten langer door en op een meer passieve manier, bijvoorbeeld door roddelen, bondjesvorming of buitensluiten. Ook is er meer zelfdestructief gedrag en chronische suïcidaliteit. Dat alles kan het afdelingsklimaat behoorlijk ontwrichten. Soms kan plaatsing op een gemengde afdeling een uitkomst zijn. Die hebben we dan ook: ‘verspreiden en verdunnen’ kan normaliserend werken.’
Hoe bewaak je de balans tussen zorg verlenen en veiligheid handhaven?
‘In het PPC komen zorg en veiligheid samen. Binnen de instelling werken zowel mensen met een zorgachtergrond als met een primaire achtergrond vanuit de beveiliging. Dit zorgt ervoor dat je veel van elkaar kunt leren.’
Kun je ons meenemen naar jouw werkdag?
‘In de dagstart komen alle disciplines kort samen om bijzonderheden van de dag door te spreken. Vervolgens ga ik naar mijn eigen afdelingen toe om te kijken wat die dag aandacht nodig heeft. Soms gaat het niet goed met een patiënt, loopt de dreiging op of wordt er een probleem verwacht, bijvoorbeeld omdat iemand manisch of floride psychotisch is. Op basis daarvan besluit ik wie ik die dag wil zien en deel ik mijn dag in. Bij acute ontregelingen kijk ik naar de medicamenteuze behandeling en, indien nodig, of er een indicatie is voor dwangbehandeling. Op andere dagen heb ik juist tijd om meer gestabiliseerde patiënten uitgebreider te spreken.’
Daarover gesproken: hoe beïnvloedt de detentiesetting de diagnostiek en behandeling van psychiatrische stoornissen?
‘Patiënten verblijven hier in verschillende stadia van het strafproces: van verdachte tot afgestraft of wachtend op een tbs-behandeling. Afhankelijk van de problematiek en duur van het verblijf bieden we naast farmacotherapie ook traumabehandeling, persoonlijkheidsgerichte therapie en diverse vaktherapieën. Het enige dat niet kan, op een enkele uitzondering na, is buiten oefenen. Tegelijkertijd kun je hier juist door de gesloten deur veel verschil maken: je kunt dingen doen die in de reguliere ggz niet waren gelukt.’
‘Bij een vrouwenafdeling is de onderlinge dynamiek kenmerkend. Denk aan een roddelcultuur, bondjesvorming of buitensluiten’
Vraagt het een andere manier van werken?
‘Naast de psychiatrische aandoeningen is er sprake van delictgedrag, waar we in de behandeling rekening mee houden. We proberen erop te letten dat behandelinterventies bijdragen aan het verlagen van het risico op recidief van het delict. Maar als behandelaar ben je vrij in de inschatting van wat nodig is.’
Wat heeft dit vak jou geleerd over mensen?
‘Een ernstige psychiatrische aandoening kan iedereen overkomen, evenals door je ziekte in aanraking komen met justitie. Ik denk dat ik ook met meer mildheid kijk naar mensen en hoe delicten tot stand komen. En tot slot heb ik geleerd dat er een enorme overlap zit tussen patiënten in de reguliere en forensische psychiatrie, waarbij het een misvatting is dat hier alleen antisociale mensen verblijven’
Beeld: © Nifp / Nifp
Wanneer voel je: hier maak ik verschil?
‘Elke dag! Een mooi voorbeeld is de vrouw van ergens in de dertig die al jaren dakloos door Europa zwierf. Ze was verslaafd aan alcohol en al langdurig psychotisch. Door de behandelingen ontstaat er ziektebesef. Dat is confronterend, maar geeft ook een kans om iets op te gaan bouwen. Ze begint binnenkort met traumabehandeling en werkt aan haar verslaving. Zij kan buiten echt een nieuwe start maken.’