Vol overtuiging koos Jan Fredrik Hammink voor het werk als psychiater. Waarom hij dan toch directeur Zorg en Behandeling is geworden van het Penitentiair Psychiatrisch Centrum (PPC) in het Justitieel Complex Zaanstad (JCZ)? ‘Juist in deze functie kan ik mijn medische blik goed inbrengen.’
Beeld: © NIFP
Nog snel voor het interview overlegt Jan Fredrik Hammink met een jurist. ‘Het Openbaar Ministerie vraagt om een medisch dossier in het kader van een Europees onderzoek. Dat mag natuurlijk niet zomaar’, vertelt hij. ‘Meestal sturen we het in een verzegelde envelop met een brief erbij waarin de PI zich beroept op het verschoningsrecht. Het medisch beroepsgeheim is voor mij een speerpunt: daar kom ik altijd voor op.’
Beeld: © NIFP
Puzzelvak
Op de middelbare school had Hammink vier studies op zijn voorkeurslijstje staan: geneeskunde, natuurkunde, psychologie en Duits. ‘Ik ben ingeloot voor geneeskunde. Toch heb ik nog wel even tijdens de studie getwijfeld over Duits, want ik vond geneeskunde niet altijd even leuk. De beroepen spraken me echter wel aan. Al meteen tijdens mijn coschap psychiatrie wist ik dat dit ‘puzzelvak’ me aansprak. Je mag nieuwsgierig zijn naar alles wat mensen beweegt, ongebreideld vragen stellen en dat wordt meestal nog gewaardeerd ook.’
Crisiszorg
Al snel merkt Hammink dat de crisiszorg hem trekt. ‘Ik werkte voordat ik in opleiding kwam, op de polikliniek angststoornissen. Dan kreeg ik weleens de vraag van de spoedeisende hulp of iemand die een strip paracetamol had ingenomen, langer moest blijven. Die inschatting maken vond ik spannend. Maar ik besefte ook dat ik als psychiater niet zenuwachtig moest worden van dit soort beoordelingen. Daarom heb ik als basisarts anderhalf jaar bij de crisisdienst in Amsterdam gewerkt. Vervolgens kwam ik in opleiding bij De Geestgronden. Daar heb ik nog negen jaar gewerkt op de afdeling gesloten acute opname. Ik schrik niet zo snel meer als de pleuris uitbreekt.’
Snijvlak
Zijn interesse in het snijvlak van recht en gezondheidszorg brengt hem in 2018 naar de crisisafdeling van het PPC van het JCZ. ‘In de reguliere ggz stopt de behandeling van de meest zieke patiënten vaak door problemen met agressieregulatie. In de justitiële setting kun je deze mensen juist wel blijven behandelen. Zeker omdat veiligheid hier een onlosmakelijk onderdeel is van de behandeling. De zorg staat voorop, maar als het nodig is, krijgt iemand vier-op-één begeleiding, een boeienregime of in het uiterste geval een masker op om de veiligheid van begeleider en behandelaar te garanderen. Maar evengoed dat van de patiënt, bijvoorbeeld om schade door hoofdbonken te voorkomen.’
Mannen en vrouwen
Al snel maakt hij de overstap van behandelaar naar de rol van directeur Zorg en Behandeling van het PPC. ‘Het PPC is een psychiatrisch ziekenhuis binnen de PI. Psychiaters, artsen, psychologen en diverse vaktherapeuten bieden hier een vrij uitgebreid pakket aan behandelingen. Het PPC heeft reguliere opnameafdelingen voor gedetineerden die tijdens hun verblijf in het Huis van Bewaring of de PI psychiatrische zorg nodig hebben, en ook afdelingen waar mannen en vrouwen samen verblijven. Mijn trots is de crisisafdeling, waar we soms mensen begeleiden die in de andere PPC zijn vastgelopen.’
Beeld: © NIFP
Blauwe organisatie
Op directieniveau vindt hij het mooi om wat geel toe te voegen – dat in het DISC-model staat voor communicatie en interactie – aan het blauwe (planmatig en geprotocolleerd) DNA van de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI). ‘In het Management Team overleg krijg ik vaak de vraag: “En wat vindt de dokter ervan?” De organisatie volgt graag regels, terwijl je als dokter soms juist goed onderbouwd van een protocol afwijkt. Zo stel ik vaste afspraken graag ter discussie. Als we iemand bijvoorbeeld ‘altijd’ in de separeercel zetten bij bepaald gedrag, kunnen we dat dan ook anders doen? Of korter? Of helemaal niet?’
In zijn functie is Hammink verantwoordelijk voor de kwaliteit van zorg binnen het gebouw. ‘In de praktijk betekent dat voor mij vooral: de voorwaarden scheppen waardoor behandelaars hun werk autonoom en vanuit de inhoud kunnen doen. Ik vind dat ik het goed doe als medewerkers complimenten krijgen. Dan heb ik blijkbaar genoeg ruimte, vertrouwen en rugdekking gegeven om hen hun werk goed te laten doen.’
Conflicterende belangen
Want binnen de muren spelen vaak conflicterende belangen tussen zorg en veiligheid. ‘Ik gebruik graag de beeldspraak van de man met de wandelstok: beheersmatig kun je die stok zien als risico en is het verstandig die af te pakken. Maar vanuit psychiatrisch perspectief kun je ook bedenken dat iemand zich zonder stok niet meer kan voortbewegen, met als gevolg juist meer onrust en risico.’
Nieuwsgierigheid
De nieuwsgierigheid die hem aan het begin van zijn studie trok naar de psychiatrie, is nog altijd de belangrijkste drijfveer in zijn werk. ‘Regelmatig vraagt de vestigingsdirecteur, die over dit soort kwesties gaat, mij om mee te denken. Ik ben ook altijd benieuwd naar de overwegingen van anderen. Verder blijf ik nieuwsgierig naar hoe we de situatie voor gedetineerden, gedetineerde patiënten en medewerkers kunnen verbeteren. Bijvoorbeeld als iemand somatisch ontregelt, als de vraag speelt of overplaatsing naar het Justitieel Centrum voor Somatische Zorg nodig is, of als iemand met spoed naar het PPC moet. Zo gaan bij elke afweging zorg en veiligheid hand in hand.’
"‘Ik vind dat ik het goed doe als medewerkers complimenten krijgen’"